27 mei 2009
Hoe klare taal tot domheid leidt
...........................................................................

Klare taal, daar houden wij Nederlanders van. Zeggen waar het op staat, eenduidigheid en vooral in makkelijke voor iedereen begrijpelijke woorden.
Recent onderzoek toont zelfs aan dat we mensen die met eenvoudige woorden spreken intelligenter vinden dan zij die daar moeilijke woorden voor nodig hebben. Eerlijk gezegd vind ik dat ook. Als de boodschap simpel is moet je het niet moeilijk maken. En als je complexe materie zo machtig bent dat je er voor andere begrijpelijk over kunt vertellen is dat een gave.
Jammer genoeg zie ik in dat streven naar transparantie ook iets anders gebeuren. Bijvoorbeeld als genuanceerde standpunten samengevat worden in eendimensionale slogans. Zo vulde ik deze week de stemwijzer in, in de hoop meer helderheid te krijgen over de meningen van de verschillende partijen. Ik wandelende door de stellingen waar ik het mee eens of oneens kon zijn. En bij elke uitspraak werd mijn gevoel van onbehagen sterker. Ik vond het zo goed als onmogelijk om een eenduidig oordeel te vellen over welk statement dan ook. Klare taal genoeg, maar doel en betekenis des te minder.
Bij voorbeeld stelling 1. 'Evenals de VS moet Europa de economie stimuleren met een miljardeninvestering.' Waartoe? Waarin? Wanneer?
Ook de toelichting van de verschillende partijen op deze meningen helpen niet om een beeld te krijgen van de context waarin zij bestaan. Ook ontbreekt ieder spoor van ontwikkeling in de tijd. Geldt de stelling voor vandaag? Is morgen dan alles hetzelfde? Is er sprake van ontwikkeling, van volgende stappen, van een historie, een groter verhaal? Elke stelling gaat over vandaag, over nu en over een heel specifiek fragment uit onze dagelijkse werkelijkheid. Samenhang, synergie, interactie, en ontwikkeling krijgen geen vorm in deze heldere eenduidige uitspraken.
Klare taal leidt hier vooral tot verarming, tot een vereenvoudiging van een werkelijkheid die veel kleurrijker is en daarmee eerder tot onduidelijkheid dan tot de zo gewenste helderheid en begrijpelijkheid. Het enige dat je hier kunt begrijpen is de stelling in zichzelf.

Niet alleen de stemwijzer heeft last van dit euvel. Ook in dagelijkse gesprekken en in uitspraken van managers, politici en meer of minder belangrijke Nederlanders doet dit fenomeen zich voor. Een algemeen geaccepteerde maatstaf voor bedrijfsdoelstellingen is bijvoorbeeld dat zij eenduidig, meetbaar en vooral helder en transparant moeten zijn. In de praktijk leidt dat vaak tot slogans, van dezelfde aard als de stellingen uit de stemwijzer. En net zomin als die stemwijzer mij richting geeft voor mijn handelen doen beleidsuitspraken van dien aard dat voor medewerkers. Laat staan dat zich enige vorm van ethiek of moraliteit ontwikkeld. Een target is een target dat is zo helder als wat. Hoe je daar komt, in welke context je dat doet of van welke ontwikkeling je deel uitmaakt, het doet er niet toe. Waar dat toe kan leiden maken we vandaag de dag mee in de gevolgen van de creditcrisis.
Op die manier is klare taal misschien wel slim, maar leidt die in elk geval niet tot slimheid bij de toehoorder.
Daarom pleit ik voor meer helderheid en voor een taalgebruik dat verwijst naar de dynamiek  en de context waarvan het onderwerp deel van uitmaakt. Dat doet recht aan de slimheid van de spreken én de luisteraar. Beiden worden daar wijzer van en zijn bovendien in staat om niet alleen te begrijpen wat gezegd wordt maar zich daar ook een oordeel over te vormen, of betekenis aan te geven op basis waarvan zij hun keuze maken of hun handelen richten.
Het wordt hoog tijd dat spreken, luisteren, betekenis geven en handelen weer één geheel gaan vormen. Want zolang klare taal alleen leidt tot het uiteen rafelen van samenhangende en beweeglijke thema’s die zo verworden tot statische, fragmentarische uitspraken over de werkelijkheid, dan vind ik dat niet langer een vorm van helderheid, maar eerder van verhulling. En dat durf ik met de beste wil van de wereld niet slim te noemen, eerder dom en misleidend.

Godelieve Spaas
...........................................................................

naar boven <<